Statek Vasa jest jedynym siedemnastowiecznym statkiem na swiecie, który przetrwal do dzisiaj. Ozdobiony setkami rzezb i zachowany w prawie 98 procentach w oryginale statek jest unikalnym skarbem sztuki oraz jedna z najbardziej popularnych atrakcji turystycznych swiata.

Statek jest wystawiony w zbudowanym specjalnie dla tego celu muzeum w Sztokholmie, które miesci takze dziewiec powiazanych tematycznie wystaw, dobrze zaopatrzony sklep oraz wysokiej klasy restauracje. Film opowiadajacy o statku Vasa mozna obejrzec w szesnastu wersjach jezykowych. Muzeum Vasa przyciaga wiecej odwiedzajacych niz jakiekolwiek inne muzeum w Skandynawii. Warto przyjechac do Sztokholmu nawet tylko po to, by zobaczyc ten okret.

ZATONIĘCIE OKRĘTU

10 sierpnia 1628 roku olbrzymi okręt wojenny podniósł żagle z zamiarem wyjścia z portu w Sztokholmie. Był to nowo wybudowany okręt, który na cześć panującej dynastii otrzymał nazwę „Waza”. Aby upamietnic to uroczyste wydarzenie, z dzial umieszczonych wzdluz burt statku zostala oddana salwa honorowa.

Gdy potezny okret kierowal sie majestatycznie ku wejsciu do portu, nadszedl gwaltowny poryw wiatru. Vasa przechylil sie, lecz zdolal sie podniesc o wlasnych silach. Drugie uderzenie wichury polozylo go jednak na bok. Przez otwarte luki do srodka wdarla sie woda. Statek poszedl na dno, zabierajac ze soba okolo trzydziestu ludzi ze stu piecdziesiecioosobowej zalogi. Minely 333 lata, zanim okret Vasa ponownie ujrzal swiatlo dzienne.

ODKRYWCA

Na poczatku lat 50. prywatny badacz Anders Franzén rozpoczal poszukiwania okretu Vasa.  Od czasów dziecinstwa byl zafascynowany wrakami zatopionymi w poblizu domu jego rodziców w Archipelagu Sztokholmskim. Teredo navalis – mieczak morski, który trawi drewniane konstrukcje statków lezacych na dnie slonych mórz, nie znalazl jednak sprzyjajacych warunków rozwoju w wodach Baltyku. Anders Franzén zdal sobie sprawe ze znaczenia tego faktu dla statków, które zatonely na Morzu Baltyckim, i w 1956 roku odnalazl statek Vasa.

WIELKI JAK NA OWE CZASY

Okret Vasa zostal zbudowany w Sztokholmie pod nadzorem dunskiego budowniczego okretów Henrika Hybertssona. Pomagali mu ciesle, stolarze, rzezbiarze, malarze, szklarze, zaglomistrzowie, kowale i wielu innych rzemieslników. W sumie przy budowie statku pracowalo czterystu ludzi.

Okret zostal zbudowany na rozkaz króla Szwecji Gustawa II Adolfa. Budowa zajela okolo dwóch lat. Statek posiadal trzy maszty, mógl niesc dziesiec zagli, mierzyl piecdziesiat dwa metry od topu masztu do kilu oraz szescdziesiat dziewiec metrów od dzioba do rufy, a wazyl tysiac dwiescie ton. Po ukonczeniu prac byl jednym z najpotezniejszych okretów, jakie kiedykolwiek zbudowano.

CO ZAWIODLO?

Dzis mozemy dokladnie obliczyc, w jaki sposób statek powinien byc
zaprojektowany, aby byc zdatnym do zeglugi. W siedemnastym wieku uzyto tabel wymiarów, o których sadzono, ze dobrze sprawdzaly sie w przeszlosci.

Król zazadal wiekszej niz zwykle liczby dzial na pokladzie. Oznaczal to, ze wymiary okretu nie byly przystosowane do nowych wymagan, jego budowniczowie nie czuli gruntu pod nogami. Okret posiadal wysoka nadbudówke z dwoma obudowanymi pokladami dla armat. Dno statku wypelnione bylo duzymi kamieniami, które sluzyly jako balast, zapewniajacy stabilnosc na wodzie. Jednak Vasa byl zbyt mocno obciazony od góry i sto dwadziescia ton balastu, jakie niósl ze soba, nie wystarczylo.

DLACZEGO ZBUDOWANO OKRET VASA?

Vasa mial byc jednym z najwazniejszych okretów szwedzkiej floty wojennej. Wyposazony byl w szescdziesiat cztery dziala, z których wiekszosc stanowily „dwudziestoczterofuntówki” (wystrzeliwaly kule wazace dwadziescia cztery funty lub ponad jedenascie kilogramów). Szwecja byla w posiadaniu okolo dwudziestu okretów wojennych, lecz zaden z nich nie posiadal tak wielu i tak ciezkich dzial jak Vasa.

Vasa najprawdopodobniej wplynalby do Polski, która przez wiele lat byla dla Szwecji wrogiem numer jeden. Polska rzadzil ówczesnie król Zygmunt, kuzyn szwedzkiego króla (mieli wspólnego dziadka ze strony ojca). Zygmunt byl w przeszlosci regentem Szwecji, jednak zostal zdetronizowany ze wzgledu na wiare katolicka.

PO WYDOBYCIU STATKU VASA Z DNA MORZA

Po kilku latach przygotowan, 24 kwietnia 1961 roku okret Vasa wylonil sie spod powierzchni wody. Teraz trzeba bylo go zakonserwowac. Wrak, który znajdowal sie pod woda przez tak dlugi okres czasu, nalezalo odpowiednio zaimpregnowac.  Z biegiem lat drewno popekaloby i rozpadloby sie na kawalki.

Poczatkowo Vasa byl spryskiwany woda, podczas gdy eksperci opracowywali wlasciwa metode konserwacji. Wybranym srodkiem konserwujacym byl glikol polietylenowy (PEG), rozpuszczalny w wodzie produkt woskowy, który powoli wnika w glab drewna, wpierajac wode. Spryskiwanie glikolem polietylenowym kontynuowano przez wiele lat. 

RZEZBY

Wraz z okretem Vasa odzyskano ponad czternascie tysiecy róznego rodzaju luznych drewnianych przedmiotów, w tym siedemset rzezb. Kazdy z nich zakonserwowano, a nastepnie z powrotem umieszczono w pierwotnych miejscach na statku. Zadanie to bylo niczym ukladanie olbrzymich drewnianych puzzli.

Siedemnastowieczne okrety wojenne nie byly wylacznie maszynami wojennymi, lecz takze plywajacymi palacami. Ocalone rzezby nosily slady zlocen i farby. Wspólczesne analizy pokazuja, iz pomalowane byly w jaskrawych kolorach na czerwonym tle. Rzezby przedstawiaja wy, postaci biblijne, rzymskich wladców, zwierzeta morskie, greckie bóstwa i wiele innych. Mialy one slawic szwedzkiego monarche oraz swiadczyc o jego potedze, kulturze i politycznych ambicjach.

W JAKIM STANIE ZNAJDUJE SIE OKRET VASA OBECNIE?

Konserwacja i utrzymanie statku sa nieustannym wyzwaniem. Jego zabezpieczenie zalezy w duzym stopniu od stabilnosci klimatu. Kiedy wrak byl zanurzony, zelazne zasuwy zardzewialy, a debowe drewno
sczernialo.  W efekcie cala konstrukcja utrzymywana byla jedynie przez drewniane kolki. Zanieczyszczenia obecne w wodzie wytworzyly olbrzymie ilosci siarki, która przeniknela w glab drewna. Opracowywanie dlugoterminowej strategii konserwacji okretu Vasa trwa nadal.

VASA – WEHIKUL CZASU

Wraz z zatonieciem okretu Vasa, czas stanal w miejscu. To, co ocalono w 1961 roku, bylo nietknietym swiadectwem siedemnastego wieku. Kazdy z tysiecy odzyskanych obiektów ma swoja historie. Posród nich sa kosci czlonków zalogi, jak równiez ich dobytek i wyposazenie statku.

Wsród mulu i szlamu na dnie Vasy ratownicy znalezli szesc zagli, które nie byly osadzone w czasie katastrofy. Sa to najstarsze zagle na swiecie i przed konserwacja byly kruche niczym siec pajecza. Badania znalezisk nadal trwaja. W muzeum wystawionych jest wiele unikalnych obiektów, które przywracaja do zycia minione wieki i ludzi z tamtej epoki.

ZWIEDZANIE MUZEUM VASA

Godziny otwarcia

2 stycznia – 31 maja oraz 1 września – 30 grudnia
w godz. 10-17, w środy w godz. 10-20
(Restauracja Vasa w godz. 11-16)

1 czerwca – 31 sierpnia
w godz. 8:30-18
(Restauracja Vasa w godz. 9:30-17:30)

31 grudnia
w godz. 10-15
(Restauracja Vasa w godz. 11:30-14)

Zamkniete 1 stycznia, 23 – 25 grudnia

Wstep

Dorosli 110 koron szwedzkich
Dzieci (0 – 18 lat) 0 koron szwedzkich
Studenci (wymagana legitymacja) 80 koron szwedzkich

Zwiedzanie muzeum w jezyku angielskim ma miejsce kilka razy
dziennie.

Wycieczki dla grup powyzej 9 osób powinny zostac zarezerwowane z
wyprzedzeniem.

Film opowiadajacy o historii okretu Vasa wyswietlany jest z angielskimi napisami kazdego dnia co godzine.

Projekcje w innych jezykach moga byc rezerwowane z wyprzedzeniem.
E-mail dla celów rezerwacji: bokningen.vasa@maritima.se

Jak się dostać do Muzeum Statku Vasa

Muzeum leży na wyspie Djurgården, za mostem Djurgårdsbron po prawej stronie.
Adres muzeum: Galärvarvsvägen 14 w Sztokholmie. Na piechotę z dworca centralnego w Sztokholmie (30 minut) lub od stacji metra Karlaplan (10 minut).
Tramwajem nr 7 z przystanku Sergels torg/Hamngatan - wysiąść na przystanku Nordiska museet/Vasamuseet.
Autobusem nr 69 z dworca centralnego w Sztokholmie lub placu Sergels torg - wysiąść na przystanku Djurgårdsbron.
Autobusem nr 44 z przystanku Karlaplan - wysiąść na przystanku Nordiska museet/Vasamuseet.
Dojazd do wyspy Djurgården promem możliwy jest z przystani Slussen/Gamla stan, a w lato również z przystani Nybroplan.

Djurgården

Niegdys królewskie tereny lowieckie, dzis wyspa Djurgarden jest fantastycznym terenem rekreacji i rozrywki w centrum Sztokholmu, odwiedzanym kazdego roku przez miliony ludzi. Jego atrakcje obejmuja Skansen, pierwsze na swiecie muzeum na swiezym powietrzu, Junibacken z ulubionymi bohaterami ksiazek dla dzieci napisanych przez Astrid Lindgren, park rozrywki Gröna Lund, muzeum
Vasa i wiele innych.

Autobusy wycieczkowe

Przed muzeum jest dostepny parking dla autobusów.

Samochody prywatne

W Djurgarden liczba miejsc parkingowych jest ograniczona. Najlatwiej
zaparkowac samochód przed dotarciem do mostu — na Strandvägen
lub Narvavägen